Брест

Brest

Gisteren ben ik met iemand van mijn groep en twee Hongaarse meisjes die ik hier heb leren kennen een dag naar Brest geweest. ’s Ochtends om 6.16u (veel te vroeg dus) vertrok de trein naar Brest. Een kleine 4,5u later kwamen we aan in Brest. De terugreis was om 21.40, we kwamen weer aan in Minsk om 3.15.

Brest is een provinciehoofdstad in het westen van Wit-Rusland. Het kleine stadje ligt aan de oever van de Zapadnyj Boeg, de rivier die hier de grens met Polen vormt. Het stadje wordt in 1019 voor het eerst vermeld (onder de naam “Bereste”) en heeft gedurende haar bestaan deel uitgemaakt van Litouwen, Polen, Rusland en Wit-Rusland. Brest staat bekend om twee dingen: de gelijknamige vrede die hier in 1917 werd gesloten tussen Duitsland en de Sovjet-Unie (ook al heette het stadje toen “Brest-Litovsk”) en het geweldige fort dat bij de stad ligt.

Brest is tegenwoordig een klein, gezellig stadje. Het staat niet bol van de bezienswaardigheden,maar er zijn wel enkele kleine kerkjes en het is heel leuk om door het centrumpje te slenteren.

Omdat het stadje Brest niet geheel met de grond gelijk gemaakt is tijdens de Tweede Wereldoorlog (zoals met Minsk wel het geval was), zijn hier de huizen in het centrum nog in hun oorspronkelijke staat bewaard gebleven. Het centrum bestaat dus uit kleine huisjes (hier en daar staan zelfs nog houten huisjes) die allemaal in vrolijke kleuren beschilderd zijn. De grotere straten in het centrum worden in het midden doorsneden door parkjes en de Улица Советская (“Sovjetstraat”) is geheel autoluw en bevat veel restaurantjes en winkeltjes.

Omdat Brest een grensstad is en gelegen is aan de treinroute van Hoek v/ Holland naar Moskou, is het station enorm: het omvat enkele grote gebouwen en een apart gedeelte voor douane. Navigeren op het station is dus een beetje ingewikkeld (toen we aankwamen, liepen we ook eerst de verkeerde kant van het station uit), maar gelukkig wordt het hele stationscomplex overkoepeld door een grote loopbrug.

Улица Советская

Maar de Brests echte “claim to fame” is toch wel haar fort. De Брестская Крепость  ligt ten westen van de stad, ongeveer een half uur te voet van het station. We wilden daarom met de bus naar het fort gaan, maar we konden nergens vinden welke bus we moesten hebben en zijn daarom te voet gegaan: het was immers toch goed weer.

Op de plaats van het fort vloeien twee rivieren samen: de Zapadnyj Boeg en nog eentje waarvan ik de naam kwijt ben. Op het punt waar de twee rivieren samenkomen, is een klein eiland ontstaan. Dit eilandje vormt de kern van het reusachtige fort. Op dit eiland lagen vroeger barakken, twee kerken en een klein paleisje. In dit “Witte Paleis” werd de Vrede van Brest-Litovsk getekend.

Toen dit gebied in 1939 weer Russisch werd (tussen 1921 en 1939 was het Pools), werden enkele grenstroepen van het Rode Leger hier gehuisvest. Dit klinkt logisch, aangezien ook toen Brest aan de westgrens van de Sovjet-Unie lag. Er kan dus wel gezegd worden dat het fort te Brest de enige grote fortificatie van de Sovjets aan hun westgrens was in deze tijd.

In 1941 vielen de Duitsers de Sovjet-Unie binnen. En raad eens wat hun eerste hindernis bij deze invasie was? Juist ja, het fort van Brest. Met een snelle omsingeling van het fort dachten de Duitsers de in het fort gelegerde troepen snel tot overgave te kunnen dwingen. De omsingeling lukte en de Duitse troepen wisten snel de buitenste gedeelten van het fort in te nemen. Wat echter niet lukte, was om de “Citadel” – het centrale eiland – in te nemen. Hier bleven de ingesloten divisies tot het bittere einde dapper doorvechten. De divisies in Brest gaven zich pas na 6 weken over. Een enorme achievement, als je je bedenkt dat in Brest 9000 soldaten gelegerd waren en de Duitsers 37000 man inzetten en meenden het fort binnen 12 uur in handen te hebben!

Plattegrond van het fort t.t.v. de omsingeling door de Duitsers

Het ligt voor de hand dat de Sovjet-propagandamachine dankbaar van de heldendaad bij Brest gebruik maakte. Gedurende de Duitse opmars werden pamfletten onder de soldaten van het Rode Leger verspreid met nieuws over de “Helden van Brest” om zo moraal te spekken.

Na de oorlog werden de ruïnes van het fort omgedoopt tot museum en in 1965 werd het fort uitgeroepen tot Крепость-Герой (Heldenfort, naar analogie met de Город-Герой “Heldenstad”, een titel die werd toebedeeld aan steden als Kiev, Minsk, Moskou en St Petersburg). Overal in dit heldenfort zijn tegenwoordig Sovjetmonumenten te vinden. De toegangspoort tot het fort is een enorm grijs blok, waarin een enorme ster is uitgesneden. In de zo ontstane poort wordt continu marsmuziek gedraaid, afgewisseld met de originele radioboodschap waarin werd meegedeeld dat de Sovjet-Unie in oorlog was. Verder wordt het centrale eiland gedomineerd door een enorm beeld van een soldatenhoofd, beetje apart, en een reusachtige obelisk/naald-achtige constructie. Verder is er nog een beeld van een soldaat, die op de grond gelegen, zijn arm uitstrekt om met zijn helm water te halen. Dit beeld heet, heel origineel, “Dorst”. Van de barakken zijn bijna alleen nog maar ruïnes over, en op de plaatsen waar zij wel nog zijn blijven staan, zie je de kogelgaten nog in de muur zitten. In één barak ligt nu een museum over de verdediging van het fort. De enige gebouwen die weer opgebouwd zijn, zijn de kerken. Voor de rest is het fort helemaal veranderd in een park.

Toegang tot het fort

Citadel

"Dorst"

Oude hoofdingang tot het fort, inclusief kogelgaten

Минск: Современный Советский Город

Minsk: De moderne Sovjetstad

Minsk is werkelijk een stad met twee gezichten: de stad is enerzijds een moderne Oost-Europese stad, vergelijkbaar met steden als Kiev, Vilnius en Warschau, maar anderzijds staat zij nog met één been in haar communistische verleden.

Minsk is vergelijkbaar met Kiev en Warschau als je kijkt naar het “ramkoerskapitalisme”. Net als Polen en Oekraïne, stapte Wit-Rusland begin jaren ’90 in één stap over op het kapitalisme. Dit resulteerde in een enigszins ongecontroleerde privatisering en ongelooflijk dynamische markt. In het straatbeeld zie je hier dus ook enorme reclameborden voor veel verschillende en uiteenlopende zaken: van BelCom (staatstelecommunicatiebedrijf) tot Sosedi (supermarktketen), ze hebben allemaal wel ergens in de stad een billboard of een affiche in de metro. De metrotreinen zijn welhaast helemaal behangen met reclames!

Daarnaast heeft de “verwestering” van het land ook veel buitenlandse producten naar Wit-Rusland gebracht. In de lokale buurtsuper vind je dan ook naast lokale merken als “Darida” ook gewoon Danone en staat in onze koelkast een pelmenisaus van het oer-Hollandse Calvé :P Opgemerkt dient wel te worden dat deze merken altijd veel duurder zijn dan de lokale merken, hetgeen logisch is, gezien de wisselkoers!

Nog meer Hollandse waar: "Jacks uit Holland" 

Wanneer je door het centrum loopt, zie je de rare hybride van Westerse en Sovjet-stad die wij Minsk noemen. Het centrum is druk: langs de brede vier- of vijfbaansstraten haasten mensen zich naar hun werk, of zijn aan het winkelen. Sommige mensen hangen juist maar wat rond in de parkjes die langs sommige wegen aan zijn gelegd. En in de Улица Карла Маркса (Karl Marxstraat) zijn ’s weekends veel terrasjes en straatartiesten.

Karl Marxstraat

Echter: dit beeld is niet overal in de stad zo! Langs één van de hoofdstraten van de stad, de Boulevard v/d Onafhankelijkheid, staan louter statige, Stalinistische gebouwen. De vijfbaansweg is altijd druk met verkeer en telt misschien maar vier terrasjes. De mensen lopen gehaast langs deze straat, die halverwege het centrum gedomineerd wordt door een oranje/geel gebouw: het hoofdkwartier van de Wit-Russische geheime dienst.

Niet ver van dit gebouw vandaan ligt één van de belangrijkste pleinen van de stad: het Plein v/d Onafhankelijkheid. Vroeger heette dit het Leninplein en de metrohalte aldaar heet nu nog steeds zo (alhoewel ik in een metrotrein zag dat iemand de naam van deze halte weggekrast had). Het plein is groot en leeg en rondom het plein staan – op één kerk na – alleen maar dezelfde statige Stalinistische gebouwen. Het rechthoekige plein wordt aan de zuidkant gedomineerd door de pedagogische faculteit van de Staatsuniversiteit en het daarnaast gelegen parlementsgebouw van Wit-Rusland. Dit enorme, blokkige gebouw beslaat de hele zuidwestkant van het plein. Voor het gebouw staat nog altijd een beeld van Lenin.

Grappig om op te merken is overigens dat onder dit Sovjetplein een typisch kapitalistisch object ligt: een winkelcentrum van drie verdiepingen, dat zich over de volledige oppervlakte van het plein uitstrekt!

Parlementsgebouw

Daarnaast resteren uit de Sovjettijd nog vele parken en andere plekken van ontspanning. Dit is ook in Kiev nog te zien, overigens. In Minsk liggen enkele grote parken, waarvan Парк Челюскинцев de oudste is (jaren ’30). In dit park vind je uitgestrekte wandelpaden, restaurantjes, een plaats waar de hele tijd ouderen zitten te schaken, draaimolens en zelfs een achtbaan!

Wat het straatbeeld verder nog terugwerpt in de Sovjettijd, is de overdosis aan agenten en militairen. Het is hier niet vreemd om over straat groepen soldaten of agenten te zien lopen. In de metro zag ik een keer zelfs hoe een hele wagon volgestouwd zat met soldaten!

Daarnaast hangen tussen de vele reclames ook nog altijd grote borden met daarop teksten, die je in Nederland waarschijnlijk nooit zou zien. “Ik houd van Wit-Rusland” met daarbij een grote foto van een bos. “Ik ben trots op mijn zoon”, geïllustreerd door een oud vrouwtje met haar zoon, die in een uniform van de милиция (militie) is afgebeeld. “Voor het volk, voor Wit-Rusland!” met een foto van een meisje in traditionele klederdracht. Enz. enz. Op het Jakob Kolasplein staat zelfs een televisiemonitor waarop constant een filmpje wordt getoond: men toont agenten, soldaten, straatwerkers etc. met teksten als “de verdediging van ons land”, “onderhoud van wegen” etc. Dit geheel wordt afgesloten met de tekst “dit alles kan mogelijk worden gemaakt, door je belastingen te betalen”.

Een stad met twee gezichten dus. Zeer opmerkelijk! Beide gezichten hebben goede kanten en beiden hebben slechte kanten. Welke je nou zwaarder laat wegen, is aan jezelf!

Общественный Транспорт

Openbaar vervoer

Nu ik al een weekje in Minsk ben, vind ik dat het tijd wordt om eens te vertellen over het openbaar vervoer in deze miljoenenstad. Zelf heb ik namelijk al veelvuldig hiervan gebruik gemaakt!

Zoals veel voormalige Sovjetsteden, beschikt ook Minsk over een zeer uitgebreid systeem van openbaar vervoer. Net als bijvoorbeeld Kiev, beschikt Minsk over een metro (die wel maar twee lijnen heeft), een uitgebreid tramnetwerk, trolleybussen en gewone bussen. De ritprijs is bij elke vorm van transport hetzelfde, namelijk 1500 roebel voor één rit. Spotgoedkoop! 1500 roebel is namelijk maar 14 cent. Dat de prijzen overal hetzelfde zijn, is ook niet verwonderlijk: alle openbaar vervoer is in handen van één staatsbedrijf.

De metro in Minsk beschikt over twee lijnen: de blauwe (Moskouse lijn) en de rode (de "Autofabriek"-lijn). Deze twee lijnen kruisen zich bij het enige overstapstation van de stad: Октябрская/Купаловская. Net als in Kiev, bereik je in Minsk de metrotreinen door middel van roltrappen. Alleen zijn deze in Minsk zó kort, dat men het niet nodig acht om speciale roltrapvrouwtjes in dienst te nemen, zoals wel in Kiev het geval is.

Verder werkt de metro hier hetzelfde als ik Kiev: je koopt een жетон (zjeton) – dit is voor mij niet meer nodig, want ik heb een maandabonnement gekocht – gooit dat in een automaat en je mag het elektrische hekje passeren. Deze zjeton is dan geldig totdat je bij je uitstaphalte weer door eenzelfde elektrisch hekje gaat. It’s as simple as that!
Wat alleen niet zo simpel is, is het feit dat Minsk officieel tweetalig is. In de metro merk je dit heel snel: de omroeper spreekt Wit-Russisch (“Астарожна, дверы зачиняются” oid) en de haltes worden op de metrokaartjes in de metrotreinen zelf in het Wit-Russisch aangegeven! Bij stations die naar personen zijn vernoemd, is dit niet zo’n probleem, maar wel bij haltenamen als “Plein van de Overwinning” (= Площадь Победи in het Russisch, maar in het Wit-Russisch Плошча Перамогi).

Metrokaartje

Waar de metro niet kan komen, daar komt gelukkig de tram wel. Minsk kent een redelijk uitgebreid netwerk van tramlijnen. Als je met de tram gaat, is het de bedoeling dat je bij de кондуктор (conducteur) een kaartje koopt. Het is echter zo, dat niet in elke tram een conducteur aanwezig is! Sterker nog: achter de voorruit van de tram staat een bordje met Кондуктор работает (“Er is een conducteur aan het werk”) in het geval dat er een conducteur is. Zwartrijden zou in Minsk dus niet zo’n probleem moeten zijn. Gelukkig heb ik als brave toerist ook een maandabonnement voor de tram gekocht. Dit is heel erg fijn, temeer omdat ik ook de tram moet nemen om bij de metro of de universiteit te geraken. Voor degenen, die het specifieker willen weten: tegenover de flat ligt de halte Молодёжный Театр en vandaar moet ik lijn 3, 4 of 5 nemen.

Wat wel bijzonder blijft aan de tramrit naar de universiteit, is dat na één van de haltes het spoor zich opsplitst. De tram wordt daar zo’n beetje midden op de kruising stil gezet, de machinist(e) stapt uit met een soort pook en moet dan handmatig de wissel de goede kant op leggen!

Tramkaartje

Tram 5

     
En tot slot: mócht je nou zó ver buiten het centrum wonen, dat je noch aangesloten bent op de metro, noch op de tram, dan zijn er gelukkig nog (trolley)bussen. Maar, van dit soort transport heb ik nog geen gebruik gemaakt, dus hier zal ik dan ook niets over schrijven ;)